Σύνδεση

Όνομα Χρήστη *
Κωδικός *
Να με θυμάσαι

Η Λίπανση του Bonsai - Μια προσεγγιση σε βαθος

Απρ 22, 2013

Το άρθρο που ακολουθεί, είναι ένας συμπίλημα πληροφοριών που αντλήθηκαν από τους Brent Walston, Harry Harrington και Randy Clark

 

Brent WalstonΟ Brent Walston έχει εμπειρία μεγαλύτερη των 26 ετών στον τομέα της καλλιέργειας bonsai και είναι ένα φωτεινό ορόσημο στην φυτοκομία pre-bonsai των ΗΠΑ. Έχει αναπτύξει την καλλιέργεια ενός μεγάλου αριθμού ειδών τα οποία ήταν μέχρι τότε άγνωστα σαν υποκείμενα bonsai και συνεχώς βελτιώνει τα standards του υλικού bonsai με το οποίο εφοδιάζει την γενέτειρά του. Είναι ένας από τους λίγους ανθρώπους με τόση μεγάλη εμπειρία στην καλλιέργεια πρωτογενούς υλικού στον δυτικό κόσμο.

Harry HarringtonΟ Harry Harrington είναι πλέον ευρέως γνωστός για την ιστοσελίδα του την οποία εγκαινίασε τον Οκτώβριο του 2001, οπότε δεν ξεπερνούσε τους τρεις πρώτους μήνες τον συνολικό αριθμό 1000 επισκεπτών. Τώρα πια η φήμη αυτού του ιστότοπου για τα σαφή, ενδιαφέροντα και πληροφοριακά του άρθρα, συγκεντρώνει τον αριθμό του 1.5 εκ. επισκεπτών τον χρόνο από ολόκληρη την υφήλιο.

Randy ClarkΟ Randy Clark, ασχολείται μαθαίνωντας την τέχνη του bonsai περισσότερο από 30 χρόνια και ταξιδεύει σε ΗΠΑ και Ευρώπη διδάσκοντας. Έχει διατελέσει αντιπρόεδρος του NBF, Washington D.C., πρόεδρος της Minnesota Bonsai Society, επιμελητής έκδοσης του επίσημου περιοδικού για bonsai του BCI και είναι επίσης συγγραφέας.

 

Η ανάγκη για λίπανση όπως και η μέθοδος της λίπανσης ενός bonsai δεν διαφέρει από τις αντίστοιχες μεθόδους που εφαρμόζουμε σε οποιοδήποτε άλλο φυτό σε γλάστρα. Οι βιολογικές και χημικές διεργασίες σε ένα bonsai είναι επίσης πανομοιότυπες με εκείνες που λαμβάνουν χώρα σε όλα τα άλλα δένδρα. Υπάρχουν όμως κάποιες βασικές διαφορές οι οποίες καθιστούν απαραίτητη την ύπαρξη ενός κατάλληλου προγράμματος λίπανσης. Αυτές είναι ότι το υπόστρωμα που χρησιμοποιείται για την καλλιέργεια του bonsai αποτελείται κυρίως από υλικά που ευνοούν την γρήγορη και καλή αποστράγγιση και δεν περιέχουν μεγάλα ποσοστά οργανικής ουσίας, η οποία θα συγκρατούσε τα θρεπτικά συστατικά ή θα αποδομείτο η ίδια ώστε να απελευθερώσει θρεπτικά συστατικά στο έδαφος. Επομένως, είναι σημαντικό για το bonsai μας να έχομε ένα τακτικό πρόγραμμα λίπανσης κατά την διάρκεια της περιόδου ανάπτυξης.

Ο Ρόλος του Λιπάσματος στην Ανάπτυξη των Φυτών

Προκειμένου να μεγαλώσουν τα φυτά χρησιμοποιούν άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο από τον αέρα και νερό από το έδφος για να παράγουν το δικό τους άμυλο και σάκχαρα. Η πραγματική τροφή των φυτών είναι  το διοξείδιο του άνθρακα και το νερό. Αυτά τα δύο με την βοήθεια του ηλιακού φωτός μεταβάλλονται σε υδρογονάνθρακες και γλυκόζη τα οποία πραγματοποιούν την θρέψη του φυτού. Τα φυτά χρειάζονται επίσης ένα αριθμό απλών χημικών ουσιών που τις χρησιμοποιούν για να δημιουργούν αμινοξέα, πρωτεΐνες, βιταμίνες και ένζυμα.

Όλα τα οργανικά εδάφη έχουν ένα απόθεμα αυτών των ζωτικών χημικών που προέρχονται από τα μέταλλα του εδάφους καθώς και από νεκρή οργανική ύλη. Όμως, στον περιορισμένο χώρο μιας γλάστρας (πολύ περισσότερο ενός bonsai pot) αυτά τα ζωτικά συστατικά πολύ γρήγορα εξαφανίζονται, είτε επειδή απορροφώνται/καταναλώνονται από το φυτό, είτε επειδή ξεπλένονται με τα επανειλημμένα ποτίσματα. Η πλέον σοβαρή απώλεια αφορά τρία στοιχεία : το άζωτο-Ν, τον φωσφόρο-Ρ και το κάλιο-Κ. Αυτά είναι γνωστό ότι είναι τα μείζοντα θρεπτικά συστατικά των φυτών (μακροστοιχεία) και χρειάζονται σε σχετικά μεγάλες ποσότητες προκειμένου τα φυτά να αναπτυχθούν ικανοποιητικά.

Το άζωτο, ο φωσφόρος, το κάλιο μαζί και με τα μικροστοιχεία που περιέχονται στο λίπασμα είναι απαραίτητα για την διαίρεση των κυττάρων και τις ενζυματικές διεργασίες που επιτρέπουν στην φωτοσύνθεση και στην ανάπτυξη να λειτουργήσουν. Η ποσότητα αυτών των στοιχείων που χρησιμοποιεί το φυτό για να παράγει βλάστηση είναι πραγματικά πολύ μικρή, μόλις ένα μικρό ποσοστό του βάρους του ξηρού ιστού.

Το άζωτο (Ν) είναι κατά ένα μέρος υπεύθυνο για το πράσινο χρώμα των φύλων και την επιμήκυνση και το πλήθος της νέας βλάστησης. Επηρεάζει το μέγεθος των φύλλων και το μήκος των μεσογονατίων διαστημάτων. Το άζωτο χρειάζεται για την διαίρεση των κυττάρων και την παραγωγή των πρωτεϊνών.  

Ο φωσφόρος (Ρ), είναι επίσης αναγκαίος για την διαίρεση των κυττάρων και είναι απαραίτητο στοιχείο για το DNA, RNA και τις λιπώδεις ουσίες. Προσδίδει ένα βαθύ πράσινο χρώμα στα φύλλα και συνδέεται με την σωστή ανάπτυξη της ρίζας και την ανθοφορία.

Το κάλιο (Κ) ενεργοποιεί κάποια ενζυματικά κύτταρα και συνδέεται με την υγιά κυτταρική δραστηριότητα. Ανεπάρκεια σε κάλιο  μπορεί να οδηγήσει σε χλώρωση στην περιφέρεια των φύλλων.

Πώς τα Φυτά Προσλαμβάνουν το Λίπασμα

Στην φύση, τα φυτά προσλαμβάνουν το λίπασμα σε ελάχιστα ποσά που περιέχονται στο έδαφος και στο νερό. Αυτά τα στοιχεία ανακυκλώνονται με την διαδικασία της αποσύνθεσης. Ο φωσφόρος και το κάλιο είναι μεταλλικά στοιχεία και απελευθερώνονται από κάποια είδη πετρωμάτων. Το άζωτο είναι αέριο στην ατμόσφαιρα και μπορεί να μετατραπεί σε μία διαλυτή και  χρησιμοποιήσιμη μορφή από την δράση κάποιων μικροοργανισμών. Το άζωτο επίσης σταθεροποιείται από την επίδραση των αστραπών και καταλήγει στην γη διαλυμμένο μέσα στο βρόχινο νερό.

Η κύρια μέθοδος απορρόφησης του λιπάσματος από τα φυτά είναι μέσω των ριζών. Το νερό στο έδαφος δημιουργεί ένα εδαφικό διάλυμμα που περιέχει Ν, Ρ, Κ και άλλα αναγκαία στοιχεία, διαλύοντάς τα από το έδαφος. Οι ρίζες των φυτών απορροφούν αυτό το διάλυμμα μέσω της όσμωσης, μεταφέροντας το  λιγώτερο συμπυκνωμένο διάλυμμα μέσω της μεμβράνης τους προς το πιο συμπυκνωμένο διάλυμμα μέσα στα κύτταρα. Με αυτή την διαδικασία το νερό και το λίπασμα μπορούν να αντληθούν και να προωθηθούν σε μεγάλες αποστάσεις μέσα στα φυτά. Στην περίπτωση της παράκτιας σεκόϊας το νερό αντλείται σε ύψος  92μ.

Τα φυτά μπορούν ακόμη να προσλάβουν το λίπασμα μέσω του φυλλώματός τους. Εν τούτοις, αυτη η μέθοδος είναι αρκετά υπερτιμημένη. Η κύρια διαδικασία απορρόφησης συντελείται μέσω των ριζών. Η διαφυλλική λίπανση ίσως είναι οφέλιμη σε περιπτώσεις ενός μικρού αριθμού τροφοπενιών όπως η έλλειψη ασβεστίου.

Όταν λιπαίνουμε τα φυτά μας, τα εφοδιάζουμε με ένα τεχνητό εδαφικό διάλυμμα. Κατασκευάζουμε αυτό το διάλυμμα είτε διαλύοντας τα άλατα του λιπάσματος στο νερό ή διασκορπίζοντας  το στερεό λίπασμα στο έδαφος και ποτίζοντάς το. Σε κάθε περίπτωση  τα θρεπτικά συστατικά καταλήγουν εντός του εδαφικού διαλύμματος και απορροφώνται από τις ρίζες.

Γιατί είμασθε υποχρεωμένοι να λιπαίνουμε αφού η φύση δεν χρησιμοποιεί λίπασμα? Η απάντηση στο ερώτημα βρίσκεται στον τύπο του υποστρώματος που χρησιμοποιούμε για την καλλιέργεια μέσα στις γλάστρες, γεγονός το οποίο είναι απολύτως αφύσικη πρακτική. Τα φυτά στην γη μπορούν να ανεχθούν εδάφη που έχουν πολύ πιο λεπτή σύσταση (κι επομένως είναι πιο βαρειά) από αυτή του υλικού που χρησιμοποιούμε στις γλάστρες. Αυτό οφείλεται στο ότι ο μηχανισμός αποστράγγισης και αερισμού είναι διαφορετικός στις γλάστρες από ότι στην γη. Το βαρύ έδαφος είναι πολύ καλλίτερο όσον αφορά την συγκράτηση του λιπάσματος κι επομένως χρειάζονται πολύ μικρότερες ποσότητες. Τα φυτά που αναπτύσσονται μέσα σε γλάστρες απαιτούν υπόστρωμα που είναι πολύ περισσότερο πορώδες από εκείνο της γης, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η αποστράγγιση κι ο αερισμός. Αυτά τα ελαφρά υποστρώματα είναι  πολύ ισχνά και φτωχά στην συγκράτηση θρεπτικών συστατικών. Υφίσταται επίσης και ο περιοριστικός παράγοντας του όγκου του υποστρώματος μέσα στο δοχείο.  

Σε αυτό το απόλυτα τεχνητό περιβάλλον της καλλιέργειας σε δοχεία είναι ανάγκη να παρέχουμε τακτικά την προσθήκη ενός λιπάσματος στο εδαφικό διάλυμμα, ώστε να διατηρήσουμε την υγεία και την ανάπτυξη του φυτού.

Πόσο Πρέπει να Λιπαίνουμε?

Όταν τα λιπάσματα χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή, είναι δομημένα με προσοχή έτσι ώστε να παρέχουν το βέλτιστο επίπεδο αλάτων στο εδαφικό διάλυμμα. Γι’ αυτό δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε ούτε λιγώτερο ούτε περισσότερο από την συνιστώμενη ποσότητα, ούτε συχνώτερα ούτε αραιώτερα από αυτό που αναγράφεται στις οδηγίες . Όμως, όσο συχνώτερα θέλουμε να λιπαίνουμε, τόσο αραιώτερη πρέπει να είναι η διάλυση. Γενικώς, δεν υπάρχει κάποια ωφέλεια από την λίπανση συχνώτερα από μία φορά κάθε δύο εβδομάδες. Αυτή είναι μία συνήθης πρακτική που ακολουθείται στα φυτώρια σε σχέση με τα διαλυτά λιπάσματα.

Η λίπανση σε διαστήματα πιο συχνά από αυτό, θα απαιτεί και πιο αραιωμένη διάλυση και θα υπάρχει και μεγαλύτερη σπατάλη υλικού, καθώς κάποια ποσότητα του διαλύμματος θα χάνεται στο έδαφος πιο συχνά. Το ζωηρό σκούρο πράσινο χρώμα των φύλλων είναι ο οδηγός μας στην απόφαση της σωστής ποσότητας λίπανσης. Κάθε δεύτερη εβδομάδα είναι μία πολύ σωστή περίοδος.

Πότε Πρέπει να Λιπαίνουμε?

Η συμβατική πρακτική μας λέει ότι λιπαίνουμε όταν τα φυτά βρίσκονται σε ενεργή ανάπτυξη. Αυτό αντιστοιχεί στον χρόνο μετά το άνοιγμα των ματιών την άνοιξη μέχρι αργά το καλοκαίρι. Ο ισχυρισμός πίσω από αυτή την πρακτική  είναι ότι, εάν εξακολουθήσει η λίπανση με άζωτο στην διάρκεια του φθινοπώρου και μέχρι νωρίς τον χειμώνα, θα εξαναγκάσει το φυτό σε νέα ανάπτυξη που θα καταστραφεί αναγκαστικά από το ψύχος.  Τώρα πλέον, έχει γίνει φανερό ότι αυτό είναι ένας ακόμη μύθος.

Τα φυτά αρχίζουν να δημιουργούν μάτια από το μέσον έως αργά το καλοκαίρι. Το άζωτο πράγματι τροφοδοτεί νέα ανάπτυξη αλλά δεν παίζει κάποιο ρόλο και στην έναρξη του ανοίγματος των ματιών. Αυτή η διαδικασία έχει σχέση αποκλειστικά με την διάρκεια του φωτός της ημέρας. Η απόκτηση ανθεκτικότητας στο ψύχος σχετίζεται με τις χαμηλές θερμοκρασίες και μπορεί να ενδυναμωθεί από τακτική λίπανση με ισορροπημένα επίπεδα αζώτου. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, δεν υπάρχει λόγος να μη συνεχίζουμε την λίπανση όλο το φθινόπωρο μέχρι αρχές του χειμώνα. Όσο η θερμοκρασία του εδάφους βρίσκεται πάνω από τους  13ο C τα φυτά θα εξακολουθούν να απορροφούν και να αποθηκεύουν το άζωτο, καθώς και τον φωσφόρο και το κάλιο. Αυτή η αποθήκευση του λιπάσματος από τα φυτά παίζει σημαντικό ρόλο στην τροφοδότηση νέας ανάπτυξης νωρίς την άνοιξη, όταν η θερμοκρασία του εδάφους είναι χαμηλή και το άζωτο είναι δύσκολο να προσληφθεί.

Η Ανάλυση της Σύνθεσης στην Ετικέττα του Προϊόντος

Όλα τα βιομηχανοποιημένα λιπάσματα φέρουν τρεις χαρακτηριστικούς αριθμούς στην συσκευασία τους. Αυτή είναι η λεγόμενη ανάλυση ΝΡΚ. Τέτοια νούμερα μπορεί να είναι : 15-15-15 ή 20-20-20 ή επίσης 18-6-12. Αυτοί οι αριθμοί με απλά λόγια αντιπροσωπεύουν το ποσοστό σε βάρος του αζώτου Ν, φωσφόρου Ρ και καλίου Κ, που περιέχεται στο λίπασμα. Στην πραγματικότητα είναι λίγο πιο περίπλοκη αυτή η ανάλυση, αλλά σε γενικές γραμμές αυτή η εξήγηση είναι αρκετή για να καταλάβουμε.

Ένα λίπασμα 20-20-20 είναι καλλίτερο από ένα λίπασμα 10-10-10? Όχι. Διότι οι οδηγίες χρήσης λαμβάνουν υπ’ όψιν τις διαφορές στα ποσοστά ξηρού βάρους. Με άλλα λόγια θα χρησιμοποιήσουμε την μισή ποσότητα από το 20-20-20 ανά λίτρο διαλύμματος σε σχέση με το 10-10-10. Βάσει αυτού μπορούμε να κάνουμε υπολογισμούς και να γλιτώσουμε χρήματα, χρησιμοποιώντας λίπασμα βάσει της ανάλυσης ΝΡΚ.

Όταν όλα τα νούμερα στην ανάλυση ΝΡΚ είναι ίδια, το λίπασμα ονομάζεται ισορροπημένο και είναι κατάλληλο για τις περισσότερες περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένου του bonsai. Είναι αυτό που μας χρειάζεται για μια συνολική ανάπτυξη και υγεία του φυτού μας. Λιπάσματα με ανάλυση ανόμοιων αριθμών όπως π.χ. 10-52-10 (με υψηλή περιεκτικότητα φωσφόρου) είναι ειδικά λιπάσματα. Αυτό δε το συγκεκριμένο παράδειγμα χρησιμοποιείται στις μεταφυτεύσεις και για την ανθοφορία.

Στις ετικέττες των λιπασμάτων θα βρούμε πλήρη ανάλυση όλων των μακροστοιχείων, μικροστοιχείων και ιχνοστοιχείων του περιεχομένου. Θα πρέπει επίσης να αναφέρει την πηγή προέλευσης και την μορφή των στοιχείων. Το άζωτο θα καταγράφεται ως «νιτρικό» και «αμμωνιακό». Οι νιτρικές μορφές χρησιμοποιούνται από το φυτό λίγο πιο γρήγορα, αλλά η διαφορά είναι ζήτημα μόνο λίγων ημερών. Σε ζεστό καιρό, δεν έχει σημασία σε ποιά μορφή βρίσκονται τα στοιχεία του λιπάσματος. Στον κρύο καιρό, οι νιτρικές μορφές προτιμώνται διότι θα απορροφηθούν και θα χρησιμοποιηθούν πιο εύκολα.

Δεν είναι αναγκαίο να χρησιμοποιήσουμε λίπασμα που ο κατασκευαστής του το ονομάζει «ειδικό για bonsai» ή οποιοδήποτε εξειδικευμένο λίπασμα για bonsai. Τα bonsai δεν διαφέρουν ουσιαστικά από τα κανονικά φυτά και μπορούν άνετα να τραφούν με ένα συνηθισμένο υδατοδιαλυτό λίπασμα κήπου. Είναι πολύ πιο σημαντικό να επιλέξουμε ένα λίπασμα με την σωστή θρεπτική αναλογία των συστατικών. Εν τούτοις, μπορούμε να έχουμε τον έλεγχο όσον αφορά τον τύπο της ανάπτυξης που θα εμφανίσει το φυτό μας μεσω της εφαρμογής διαφορετικών τύπων λιπάσματος. Για παράδειγμα, εάν θέλουμε να υποβοηθήσουμε πλούσια ανθοφορία στο ανθοφόρο bonsai  μας θα χρησιμοποιήσουμε λίπασμα που περιέχει υψηλότερο ποσοστό καλίου, σε βάρος της παραγωγής φυλλώματος. Γενικά, όταν διαλέγουμε ένα λίπασμα για τα bonsai μας πρέπει να ελέγχουμε στην ετικέττα τα τρία βασικά στοιχεία να βρίσκονται σε ισορροπία (π.χ. 10-10-10 ή 15-15-15).

Υπάρχουν και άλλοι συνδυασμοί  συστατικών στοιχείων στο λίπασμα που  είναι εξ ίσου χρήσιμοι για την επιτυχή καλλιέργεια του bonsai και μπορούμε να τους χρησιμοποιήσουμε ως εναλλακτικό τρόπο λίπανσης κι όχι ως πρόσθετη λίπανση. Ο πρώτος είναι εκείνος με υψηλώτερο ποσοστό αζώτου που εφαρμόζεται μόνο στην διάρκεια της άνοιξης (και όχι καθ’ όλη την διάρκεια της περιόδου ανάπτυξης) και σε φυτά που είναι στο στάδιο της εκπαίδευσης, προκειμένου να υποβοηθήσει γρηγορώτερη ανάπτυξη δυνατών φύλων και βλαστών. Ο δεύτερος τύπος είναι εκείνος με χαμηλό ποσοστό αζώτου και είναι ένα λίπασμα χρήσιμο να εφαρμόζεται από το τέλος του καλοκαιριού μέχρι την έναρξη της περιόδου νάρκης. Το σχετικά υψηλότερο ποσοστό φωσφόρου και καλίου βοηθάει στην ενδυνάμωση της ετήσιας ανάπτυξης  και του ριζικού συστήματος πριν ξεκινήσει ο χειμώνας. Επίσης αυξάνει την παραγωγή νέων ματιών για το επόμενο έτος ανάπτυξης. Εν τούτοις, πρέπει να αναφερθεί ότι δεν υπάρχουν και πολλές πιστευτές αποδείξεις για να υποστηρίξουν αυτόν τον ισχυρισμό. Τέλος για τον ίδιο σκοπό υπάρχει και ένας άλλος τύπος λιπάσματος είναι αυτός με τον τύπο 0-10-10 που δεν περιέχει καθόλου άζωτο αλλά δεν είναι πολύ κοινό και είναι πιο ακριβό. Εναλλακτικά, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον τύπο 12,5-25-25 και να το διαλύσουμε στην μισή αναλογία.

Τα οξύφιλα είδη όπως οι αζαλέες χρειάζονται ειδικό λίπασμα που θα εξασφαλίζει ότι το ph του υποστρώματος παραμένει όξινο. Τέτοια λιπάσματα περιέχουν υψηλώτερα ποσοστά χηλικού σιδήρου που είναι αναγκαίος για την χλώρωση από την οποία υποφέρουν τα οξύφιλα είδη. Πολλά είδη πεύκων και γιουνίπερων θα έχουν μεγάλη ωφέλεια αν τους παρέχουμε όξινη «τροφή» δύο φορές τον χρόνο.  Οποιοδήποτε λίπασμα που αναφέρει ότι προορίζεται για φυτά που δεν ανέχονται αλκαλικό υπόστρωμα ή για τα ερεικοειδή είναι κατάλληλο για αυτά τα είδη.

Τα Ιχνοστοιχεία

Τα υποστρώματα για bonsai είναι συνήθως κατά το μεγαλύτερο μέρος αδρανή κι συχνά χωρίς φυσικό χώμα. Υπ΄αυτές τις συνθήκες τα φυτά μερικές φορές δεν προσλαμβάνουν αρκετά από τα μικροστοιχεία που χρειάζονται. Τέτοια στοιχεία είναι το ασβέστιο, μαγνήσιο, θείο, σίδηρος, ψευδάργυρος, χαλκός, μαγγάνιο, μολυβδένιο, κοβάλτιο και νικέλιο. Γι’ αυτό τον λόγο, είναι καλλίτερο να χρησιμοποιούμε λιπάσματα που περιέχουν αυτά τα μικροστοιχεία και ιχνοστοιχεία. Οποιοδήποτε καλής ποιότητας διαλυτό χημικό λίπασμα θα προσθέσει αυτά τα στοιχεία στο υπόστρωμα κι αυτό θα αναφέρεται στην ετικέττα της συσκευασίας. Εάν δεν αναφέρονται, τότε είναι σίγουρο ότι δεν υπάρχουν μέσα στο λίπασμα. Η προσθήκη κάποιου τύπου οργανικού λιπάσματος μπορεί επίσης να είναι υποβοηθητική στο να εφοδιάσει με αυτά τα μεταλλικά άλατα, ιδίως ζωϊκά ή θαλάσσια υποπροϊόντα. Η χρήση ενός μικρού ποσοστού καθαρού φυσικού χώματος (χωρίς μεγάλο ποσοστό οργανικής ύλης) μπορεί επίσης συνήθως να ικανοποιήσει αυτή την ανάγκη. Λέμε «χωρίς οργανική ύλη» διότι αυτά τα στοιχεία περιέχονται μόνο στην σκόνη πετρωμάτων που βρίσκεται μέσα στο χώμα. Πολλά από αυτά τα στοιχεία βρίσκονται επίσης και στο συνηθισμένο νερό της βρύσης. Για παράδειγμα, το νερό από τους  χάλκινους σωλήνες συνήθως μπορεί ναμας  προσθέσει αρκετό χαλκό.

Δεν είναι γνωστό με ακρίβεια σε τι ποσοστό αυτά τα ιχνοστοιχεία είναι αναγκαία για την ανάπτυξη του φυτού και το ποσό ποικίλει ανάλογα με το είδος. Γενικά, τα ποσά είναι αρκετά χαμηλά και μετρώνται σε μέρη ανά εκατομμύριο. Τα ποσά είναι τόσο μικρά, ώστε η έλλειψη ενός συγκεκριμένου μετάλλου να ειναι σπάνια, αλλά συμβαίνει να εμφανίζονται τέτοιες ελλείψεις κάποιες φορές στα υποστρώματα που δεν περιέχουν χώμα. Κάποια από αυτά τα στοιχεία χρησιμοποιούνται από τα φυτά ως καταλύτες για χημικές αντιδράσεις και συνεχώς επαναχρησιμοποιούνται.

Η ανάλυση στην ετικέττα θα πρέπει να αναφέρει την πηγή προέλευσης των ιχνοστοιχείων. Ενώ γενικά είναι καλό να έχομε ένα λίπασμα με ιχνοστοιχεία από οποιαδήποτε πηγή προερχόμενα, η καλλίτερη πηγή είναι η χηλική μορφή. Είναι μία οργανική μορφή η οποία είναι άμεσα διαθέσιμη στο φυτό. Μικρότερες δόσεις σε χηλική μορφή κάνουν για πολύ περισσότερο. Για παράδειγμα, ο σίδηρος μπορεί να είναι διαθέσιμος ως «παραγόμενος από θειϊκό σίδηρο» (μη χηλικό) ή ως «χηλικός σίδηρος» ή ως «σίδηρος EDTA» (μία χηλική μορφή). 

Κάψιμο του Φυτού από το Λίπασμα

Τα λιπάσματα είναι σχεδιασμένα να λειτουργούν σε ένα ευρύ φάσμα μεγεθών δοχείων και σύστασης  υποστρώματος και με την μέγιστη πυκνότητα. Δεν υπάρχει κίνδυνος «να κάψουν τις ρίζες» εάν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες, είτε εφαρμοσθούν σε ένα σπορόφυτο που μόλις έχει πετάξει τα πρώτα του φύλλα, είτε εφαρμοσθούν σε ένα ριζωμένο μόσχευμα, είτε σε ένα δένδρο ηλικίας 400 ετών. Το «κάψιμο» από το λίπασμα είναι ένα χημικό φαινόμενο που μπορεί να περιγραφεί ως αντίστροφη όσμωση. Τα λιπάσματα είναι άλατα και μέσα σε ένα διάλυμμα έχουν μία ορισμένη τιμή ή συγκέντρωση. Το υγρό που βρίσκεται μέσα στα κύτταρα των ριζών και των άλλων ζωντανών ιστών περιέχει επίσης άλατα και ουσίες σε διάλυση. Η όσμωση είναι ένα φαινόμενο κατά το οποίο το νερό μεταφέρεται διά μέσου μιας κατά τα άλλα μη διαπερατής κυτταρικής μεμβράνης μέσα σε ένα διάλυμμα υψηλότερης συγκέντρωσης αλάτων. Εφ’ όσον η συγκέντρωση του εδαφικού διαλύμματος είναι χαμηλώτερη από την συγκέντρωση αλάτων μέσα στο κύτταρο, το εδαφικό διάλυμμα με τα διαλελυμμένα άλατα (λίπασμα και μέταλλα) θα μεταφερθεί μέσα στο κύτταρο και θα χρησιμοποιηθεί.

Εάν δεν ακολουθούμε τις οδηγίες και συμπτωματικά ετοιμάσουμε ένα διάλυμμα που έχει υψηλότερη συγκέντρωση αλάτων απ’ ό,τι η συγκέντρωση εντός του κυττάρου, το νερό θα μετακινηθεί έξω από το κύτταρο και μέσα στο εδαφικό διάλυμμα κι έτσι το κύτταρο αφυδατώνεται. Αυτή είναι η αντίστροφη όσμωση για το φυτό και τα αποτελέσματά της είναι το «κάψιμο» από άλατα ή λίπασμα. Σε ακραίες περιπτώσεις θα προκληθεί  κρίσιμη αφυδάτωση και τα συμπτώματα θα είναι ακριβώς όμοια με την περίπτωση που το φυτό δεν θα έχει ποτισθεί, δηλαδή θα μαραθεί, τα φύλλα θα πάρουν ένα θαμπό πρασινο-μπλέ χρώμα, ύστερα θα κιτρινίσουν ή θα γίνουν καφέ και το φυτό θα πεθάνει. Σε ηπιώτερες περιπτώσεις δηλητηρίασης από άλατα, μόνον τα περιθώρια των φύλλων θα επηρεασθούν και συνήθως θα κιτρινίσουν και μετά θα γίνουν καφέ.

Για να φθάσει μία συγκέντρωση αλάτων να προκαλέσει την καταστροφή του φυτού, πρέπει να αναμίξουμε ποσότητα πολλές φορές ισχυρότερη από την συνιστώμενη μέγιστη δόση του λιπάσματος. Συνήθως θα το δούμε να συμβαίνει μόνον όταν έχει εφαρμοσθεί πολύ στερεό λίπασμα απ’ ευθείας στην επιφάνεια του υποστρώματος ή στην περίπτωση πολύ σκληρού νερού.

Εκτός του «καψίματος», υπάρχουν  και άλλες επιδράσεις της υπερβολικής λίπανσης. Είναι πιο ήπια αποτελέσματα. Τα επίπεδα του λιπάσματος που θα επιφέρουν αυτά τα αποτελέσματα δεν είναι σαφή και πολλοί θα αμφισβητήσουν ότι υφίστανται τέτοιες επιδράσεις. Τέτοια αποτελέσματα περιλαμβάνουν υπερβολικό μέγεθος φύλλων από το υπερβολικό άζωτο, λεπτά και εξογκωμένα φύλλα και ιστοί, αδύναμα στελέχη, μεγάλα μεσογονάτια διαστήματα, μειωμένη αντίσταση σε ορισμένες μυκητιασικές προσβολές, μειωμένη αντίσταση σε βλάβες εντόμων, ίσως ακόμη και να εμφανισθεί μία προσέλκυση εντόμων  όπως φυλλοτρήτη. Γενικά όμως, θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε σχεδόν την διπλάσια από την συνιστώμενη δόση υδατοδιαλυτού λιπάσματος ώστε αυτές οι επιδράσεις να αρχίσουν να εμφανίζονται.

Όσον αφορά στην γενική υγεία του φυτού, γνωρίζουμε ότι η βαρειά λίπανση θα εξασθενήσει το φυτό σε μερικούς τομείς και θα το ενδυναμώσει σε άλλους. Γνωρίζουμε επίσης ότι η υπο-λίπανση θα επιφέρει κι αυτή το ίδιο αποτέλεσμα. Φυτά τα οποία λιπαίνονται επαρκώς θα αναπτύσσονται με μέτριους ρυθμούς, θα έχουν πλούσιο πράσινο χρώμα και συνήθως θα εμφανίζουν άριστη υγεία. Το να «πουσάρουμε» τα φυτά πέρα από αυτές τις αναλογίες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία του φυτού. Χωρίς αμφιβολία, υπάρχουν περιπτώσεις που πρέπει να «πουσάρουμε» τα φυτά δυνατά, όπως στο στάδιο της εκπαίδευσης για την επίτευξη της διαμέτρου του κορμού. Υπάρχουν επίσης φορές που πρέπει να κρατήσουμε το άζωτο περιορισμένο, αλλά σε ισορροπία, όπως όταν ασχολούμασθε με την σμίκρυνση των φύλλων και την προώθηση της διακλάδωσης.

Η Επίδρασης της Σύνθεσης του Εδάφους

Η χρήση των υδατοδιαλυτών λιπασμάτων εξαρτάται κατά μεγάλο ποσοστό από την σύσταση του υποστρώματος. Μίγματα με υψηλό ποσοστό οργανικών και αργιλωδών συστατικών έχουν την τάση να δεσμεύουν τα θρεπτικά συστατικά και να συγκρατούν τα άλατα κι έτσι χρειάζονται χαμηλώτερα επίπεδα λίπανσης ή λιγώτερο συχνή εφαρμογή. Τα υποστρώματα για bonsai αντίθετα είναι πιο λιτά σε σχέση με τα περισσότερεα μίγματα για γλάστρες κι ακόμη περισσότερο σε σχέση με το έδαφος. Δεδομένου ότι οι συστάσεις κι η δοσολογία των λιπασμάτων βασίζεται στο μέσο όρο των μιγμάτων χώματος για γλάστρες, τίθεται το επιχείρημα είτε για υψηλώτερες αποτελεσματικές συγκεντρώσεις  ή για συχνώτερη χρήση συγκεντρώσεων μέγιστης  πυκνότητας, ώστε να ικανοποιηθεί η ανάγκη υγιούς ανάπτυξης του φυτού.

Η λίπανση με το ήμισυ της συνιστώμενης πυκνότητας του λιπάσματος που συναντάμε σε πολλά βιβλία για bonsai είναι ένας μύθος, αλλά επίσης κι ένας άλλος μύθος είναι το «κάψιμο» των φύλλων από το πότισμα κάτω από τον λαμπρό ήλιο. Δυστυχώς, πολλοί συγγραφείς βιβλίων για το bonsai ασχολούνται επί μακρόν με την διαμόρφωση αλλά για πολύ λίγο με την κηπουρική.

Η Λίπανση Άρρωστων Φυτών

Ένας ακόμη κοινός μύθος είναι ότι τα άρρωστα ή σε ανάρρωση φυτά ή και τα μόλις μεταφυτευμένα bonsai δεν πρέπει να λιπαίνωνται. Αυτό λέγεται σε αναλογία της υπερδοσολογίας βιταμινών ή της υπερτροφοδοσίας ενός ασθενούς. Η σωστή αναλογία πρέπει να είναι ότι η λίπανση με το ήμισυ της πυκνότητας ή και η μη λίπανση είναι ανάλογη με το να μη παίρνει ο άρρωστος το φάρμακό του, τις βιταμίνες και τροφή.

Η συνιστώμενη ισχύς είναι σχεδιασμένη για να παράγει ένα εδαφικό διάλυμμα των αλάτων του λιπάσματος εντός  συγκεκριμένων ορίων ηλεκτρικής αγωγιμότητας. Μέσα σε αυτά τα όρια είναι εύκολο για τα φυτά να προσλάβουν τα διάφορα ιόντα Ν, Ρ και Κ. Δεν έχει σημασία εάν το φυτό είναι δενδρύλλιο ή πρόσφατα ριζωμένο μόσχευμα ή bonsai που πρόσφατα έχει υποστεί κλάδεμα της ρίζας ή ένα φυτό σε ανάρρωση. Όλα θα απορροφήσουν τα θρεπτικά συστατικά πιο εύκολα εάν τρέφονται εντός αυτών των ορίων.

Δεν υπάρχει απόδειξη ότι το λίπασμα παρεμβαίνει στην διαδικασία ανανέωσης των ριζών. Η άποψη ότι το λίπασμα «καίει» τις νεαρές και τρυφερές ρίζες δεν μπορεί να τεκμηριωθεί. Το λίπασμα είναι αναγκαίο για την υγεία και την ανάπτυξη των ριζών όπως και του φυλλώματος. Εάν οι νέες ρίζες δεν μπορούν να βρουν λίπασμα από το εδαφικό διάλυμμα, το φυτό θα κλέψει θρεπτικά συστατικά από άλλους ιστούς έτσι ώστε να τροφοδοτήσει την νέα ανάπτυξη κι αυτό σίγουρα δεν φαίνεται να είναι η σωστή συνταγή για ανάκαμψη.

Έρευνες έχουν δείξει ότι οι νέες ρίζες έχουν βρεθεί να αγκαλιάζουν κόκκους ή κομμάτια καθαρού, στερεού λιπάσματος. Εάν υπήρχε πρόβλημα τοπικού «καψίματος», τότε θα έπρεπε να υπάρχει μία νεκρή ζώνη στις ρίζες που τυλίγονται γύρω από τέτοια κομμάτια λιπάσματος και καθόλου φρέσκιες νέες ρίζες. Απλά πρέπει να υπάρχει συνέχιση της λίπανσης σε ένα λογικό πρόγραμμα. Η υπερ-λίπανση δημιουργεί μια ολόκληρη καινούργια ομάδα προβλημάτων. 

Πρέπει να επαναφέρουμε το φυτό πίσω σε καλές συνθήκες ανάπτυξης όσο το δυνατόν γρηγορώτερα, ύστερα από μία μεταφύτευση, από ένα κλάδεμα ρίζας ή μετά από ένα πρόβλημα στις ρίζες του. Αφήνοντας το φυτό να εξασθενεί στο σκοτάδι χωρίς τροφή, μπορεί να το ανακουφίσει από ένα στρες θερμοκρασίας ή φωτός, αλλά δεν προσφέρει τίποτα για να προωθήσει νέα ανάπτυξη. Είναι σημαντικό να αυξήσωουμε στον ανώτατο βαθμό όλα τα στοιχεία της καλής ανάπτυξης και διατροφής όσο το δυνατόν γρηγορώτερα σε τέτοιες καταστάσεις,  χωρίς να επιφέρουμε στρες στο φυτό. Εδώ συμπεριλαμβάνεται το να αφήσουμε το φυτό να στεγνώνει ελαφρά πρίν το πότισμα, να το λιπαίνουμε βάσει τακτικού προγράμματος, να διατηρούμε το έδαφος ζεστό, να εισάγουμε σταδιακά το φυτό σε αυξανόμενα επίπεδα φωτός αμέσως μόλις μπορεί να τα ανεχθεί και να εξασφαλίζουμε καλή κυκλοφορία του αέρα.

Για να βελτιστοποιήσουμε αυτές τις συνθήκες πρέπει να διατηρήσουμε μία προσεκτική ισορροπία, χωρίς να επιφέρουμε νέο στρες στο φυτό, αλλά η ανταμοιβή μας θα είναι το να βγεί το φυτό από τον κίνδυνο και να επιστρέψει πίσω στην υγιά ανάπτυξή του το δυνατόν ταχύτερα.

Αυτός ο μύθος του λιπάσματος στο μισό της ισχύος διαβρώνει τα βιβλία bonsai και την καλλιέργεια του bonsai. Πολλοί καλλιεργητές τον υιοθετούν. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι οι άνθρωποι διαβάζουν βιβλία για bonsai και επαναλαμβάνουν ό,τι διαβάζουν και ό,τι ακούνε, χωρίς να σταματήσουν για να το σκεφθούν ή για να κάνουν την δική τους έρευνα. Ενώ πρέπει να  φροντίζουμε τα bonsai μας με τον τρόπο που ταιριάζει σε αυτό που είναι : φυτά γλάστρας.

Οργανική έναντι Ανόργανης Λίπανσης

Τα κύρια στοιχεία που χρειάζονται για την θρέψη του φυτού είναι Ν, Ρ και Κ. Η πηγή από την οποία προέρχονται δεν ενδιαφέρει το φυτό. Τα άλατα τελικώς θα χρησιμοποιηθούν από το φυτό με ακριβώς τον ίδιο τρόπο. Το μεγαλύτερο όφελος του οργανικού λιπάσματος είναι ότι απελευθερώνει το άζωτο αργά. Το άζωτο είναι τελείως διαλυτό και ξεπλένεται από το έδαφος με το νερό εκτός κι αν δεσμευθεί με κάποιο τρόπο, όπως στην περίπτωση του οργανικού λιπάσματος και των λιπασμάτων αργής αποδέσμευσης. Εφ’ όσον λιπαίνουμε ούτως ή άλλως τα bonsai τακτικά, δεν θεωρείται ότι αυτό είναι μεγάλο πρόβλημα. Τα λιπάσματα βραδείας αποδέσμευσης απελευθερώνουν αυτά τα άλατα με παρόμοιο τρόπο. Μερικά ακόμη έχουν μία επικάλυψη που βασίζεται στην ουρία (οργανική ένωση) που δρα για την επιβράδυνση της απελευθέρωσης των αλάτων που βρίσκονται στο εσωτερικό του κόκκου. Φυσικά, υπάρχει και αμφισβήτηση για τα επί πλέον οφέλη της χρήσης οργανικού λιπάσματος.

Τα οργανικά λιπάσματα βελτιώνουν την σύσταση του εδάφους και απελευθερώνουν τα θρεπτικά στοιχεία με αργό ρυθμό, γεγονός που μειώνει τον κίνδυνο της υπερ-λίπανσης. Όμως, ακριβώς επειδή είναι οργανικά έχουν τον κίνδυνο του σχηματισμού ανεπιθύμητων μυκήτων ή μούχλας και διαφόρων εντόμων. Αυτό μπορούμε να το αποφύγουμε ρίχνοντας λίγο εντομοκτόνο σε σκόνη στην επιφάνεια του εδάφους. Η καλή τους λειτουργία εξαρτάται από την θερμοκρασία του εδάφους και από το επίπεδο της μικροβιακής δραστηριότητας εντός του εδάφους. Είδη οργανικών λιπασμάτων είναι το οστεάλευρο, αιματάλευρο, εκχύλισμα ψαριών, εκχυλίσματα φυτικής προέλευσης κλπ.

Τα ανόργανα λιπάσματα (δηλ. τα χημικά) κυκλοφορούν σε διάφορες μορφές, στερεά, υγρή, αργής αποδέσμευσης, σε πελλετ, σε διαλύματα νερού κλπ και επιλέγονται ανάλογα με τις προσωπικές ανάγκες του καλλιεργητή. Δίνουν στα φυτά τα απαραίτητα στοιχεία  σε μορφές άμεσα αφομοιώσιμες, χωρίς να προσφέρουν κάτι άλλο πέρα απ’ αυτό όσον αφορά στην σύσταση του υποστρώματος. Η χρήση χημικών λιπασμάτων έχει κατηγορηθεί ότι έχει ως αποτέλεσμα φυτά με μειωμένη ανθεκτικότητα σε αντίξοες συνθήκες, φυτά που είναι ευαίσθητα σε μυκητολογικές προσβολές και σε προσβολές εντόμων

Το ζήτημα του είδους της λίπανσης που θα χρησιμοποιηθεί είναι ένα καυτό θέμα και κάθε μέθοδος έχει τους υποστηρικτές της. Το τι είδος λιπάσματος θα ρίξουμε στα φυτά μας είναι ζήτημα τελείως επουσιώδες για τα ίδια τα φυτά, εφ’ όσον τους παρέχουμε την απαραίτητη τροφή και τα σημαντικά γι’ αυτά στοιχεία, είτε με τον ένα είτε με τον άλλο τρόπο.

Τα οργανικά λιπάσματα μέσα στο ολοκληρωτικά τεχνητό σύστημα του bonsai  ίσως να μην είναι κατά πολύ ανώτερα των χημικών λιπασμάτων. Εαν αναφερόμασταν σε οργανικό κήπο και δεδομένου ότι τα οργανικά λιπάσματα μέσα σε αυτό το σύστημα κάνουν θαύματα σε σχέση με την δομή του εδάφους και την οικολογία των μικροοργανισμών, τα οργανικά θα ήταν προτιμητέα. Στο bonsai, το υπόστρωμα που κατασκευάζεται με τεχνητό τρόπο προσπαθούμε να μην αποσυντίθεται το οργανικό μέρος του υποστρώματος (κομπόστ), επειδή έτσι προκαλείται η αποδόμηση του υποστρώματος και ελλιπής αποστράγγιση. Όμως παρ’ όλα αυτά είναι πολύ ωφέλιμο να εποικισθεί από τα φιλικά βακτήρια και τους μύκητες που συνυπάρχουν αρμονικά με το ριζικό σύστημα. Αυτό το ίδιο υπόστρωμα συχνά χρειάζεται όμως να το διαβρέχουμε με μυκητοκτόνα φάρμακα, τα οποία θα σκοτώσουν πολλούς από τους οφέλιμους μικροοργανισμούς μαζί με τους παθογόνους. Εν τούτοις, θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε κάποια σκευάσματα τα οποία ΔΕΝ βλάπτουν τους φιλικούς για το φυτό μύκητες.

Και εν τέλει, τα πολύπλοκα σχήματα λίπανσης δεν είναι τόσο σημαντικά όσο μια χούφτα γνώσης για το πώς ένα φυτό αναπτύσσεται και χειρίζεται την ανάπτυξή του. Οι ικανότητες κλαδέματος και η γνώση του σωστού χρόνου για κλάδεμα ρίζας και κόμης είναι πιο σημαντικές  από το αν ένα φυτό παίρνει λίπασμα 20-20-20 ή 18-6-12 ή λιπαίνεται με λίπασμα σε κόκκους. Επί πλέον, θα είναι αδύνατο να έχουμε ένα εξαιρετικό bonsai εάν δεν δουλέψουμε για να κατανοήσουμε τα διάφορα στυλ και τα στοιχεία της διαμόρφωσης.

Όλα τα παραπάνω είναι αναγκαία για να καταλάβουμε πώς και γιατί το λίπασμα λειτουργεί. Αλλά η κατακλείδα όλων αυτών  είναι ακόμη η ίδια. Γενικά, όλα τα bonsai μπορούν να λιπαίνονται με ένα διαλυτό 20-20-20 σε μέγιστη  διάλυση κάθε δεύτερη εβδομάδα από την στιγμή της πρώτης νέας βλάστησης την άνοιξη μέχρι αργά το φθινόπωρο όταν η θερμοκρασία την ημέρα φθάνει  10ο C.  και  πάνω.

 


  
Αντίθετα, η λίπανση με οργανικά λιπάσματα μας δίνει:
Εδάφη με μειωμένη παρουσία παθογόνων, πλούσια σε ωφέλιμους οργανισμούς, ιχνοστοιχεία και φυσικά αντιβιοτικά και με αυξημένη ικανότητα συγκράτησης νερού.
Φυτά υγιή, με πλούσιο ριζικό σύστημα, περισσότερο ανθεκτικά τόσο σε προσβολές από παθογόνα, όσο και στις αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες.

    

 

Συγκεντρωση υλικου - Επιμελεια - Μεταφραση - Αλεξανδρα Πρεβεζανου.

 

Πηγές: 

Last modified on Τρίτη, 28 Μαρτίου 2017 13:31
  1. Δημοφιλή
  2. Δείτε Επίσης...
Αζαλέα

Αζαλέα

Απρ 05, 2013 6254 SlideShow

Shimpaku Juniper

Shimpaku Juniper

Απρ 19, 2013 5227 SlideShow

Φωτογραφίες

Δεξίωση για την επέτειο γενεθλίων του Αυτοκράτορα της Ιαπωνίας - Φεβρουάριος 2020 Νιάρχος
Εργαλεία για μπονσάι
Κοπή πρωτοχρονιάτικης πίτας 2016
Tanuki or Phoenix Grafts
Στιγμές από τη διημερίδα "Hellenic Bonsai 2014"
Στιγμές από το "Θεματικό εργαστήριο 2015"